O Nadal é un tempo de encontro, de convivencia e de celebración compartida, pero tamén é unha oportunidade extraordinaria para recuperar, transmitir e manter vivas aquelas tradicións que forman parte da nosa identidade como pobo. En Galicia, as panxoliñas e os Cantos de Reis constitúen unha valiosa expresión do noso Patrimonio Cultural Inmaterial, un legado musical e cultural que foi pasando de xeración en xeración grazas á memoria, á palabra e á voz dos nosos maiores.

​

Coa actividade «Cantamos o Nadal en Galego!», o CEIPP da Ramallosa (Teo),  aposta pola conservación e posta en valor deste patrimonio, promovendo o coñecemento e a interpretación das nosas músicas tradicionais entre o alumnado. Trátase dunha iniciativa impulsada desde a Área de Educación Musical, en colaboración co Equipo de Dinamización da Lingua Galega (EDLG) e no marco do compromiso do centro como Centro Modelo Ponte nas Ondas, entendendo a escola como un espazo privilexiado para salvagardar, transmitir e recrear o patrimonio cultural inmaterial.

​

En que consiste a actividade?:

Ao longo do primeiro trimestre, o alumnado aprende, na hora de Educación Musical, diferentes panxoliñas e Cantos de Reis tradicionais galegos, achegándose ás súas melodías, aos seus textos, aos seus ritmos e aos costumes asociados a estas manifestacións da nosa cultura popular.

Durante a última semana lectiva do primeiro trimestre, coincidindo coa celebración do Nadal, o alumnado de 4.º, 5.º e 6.º de Educación Primaria convértese en protagonista dunha tradición moi especial: vai cantar o Nadal e os Reis ás aulas dos cursos máis baixos, incluída a etapa de Educación Infantil.

Así, as aulas transfórmanse en pequenas casas que reciben a visita doutros nenos e nenas que chegan coa súa música para compartir as panxoliñas e os Cantos de Reis. Do mesmo xeito que se facía tradicionalmente, cando grupos de persoas percorrían as casas cantando e levando os seus cantos e bos desexos, o alumnado percorre o colexio levando a música dunhas aulas a outras.

Este encontro interxeracional dentro da propia comunidade educativa —entre alumnado de diferentes idades— favorece a convivencia, a colaboración, a transmisión oral e o sentimento de pertenza. Os maiores asumen o papel de transmisores dunha tradición que os máis pequenos reciben con ilusión, curiosidade e alegría. A música convértese, así, nunha ponte que une xeracións e contribúe a manter viva a memoria colectiva.

​

O gran encontro: o Festival de Nadal:

Como colofón á actividade, o último día de clase celébrase o Festival de Nadal, no que cada nivel educativo realiza a súa actuación para o conxunto da comunidade escolar.

É o momento de compartir o traballo realizado durante as semanas anteriores, de escoitar as diferentes interpretacións e de celebrar, todas e todos xuntos, a riqueza das nosas panxoliñas e dos nosos Cantos de Reis. O festival culmina cunha interpretación colectiva na que todo o centro se une para cantar, convertendo a música tradicional nunha experiencia común de participación, convivencia e orgullo cultural.

E, como non podía ser doutro xeito, tamén hai tempo para despedir o ano coas badaladas e tomar as tradicionais uvas! Iso si, na Ramallosa adaptamos esta costume á nosa comunidade educativa e substituímos as uvas por gusanitos, para que os máis pequenos e pequenas de Educación Infantil poidan participar dunha maneira máis divertida e axeitada á súa idade. Porque as tradicións tamén se poden recrear, adaptar e compartir sen perder o seu sentido festivo.

​

A escola como gardiá da nosa memoria musical:

Esta iniciativa vai máis alá da aprendizaxe dun repertorio de Nadal. Supón achegar o alumnado á cultura popular galega desde a vivencia directa, a participación activa e o pracer de facer música en comunidade.

As panxoliñas e os Cantos de Reis son moito máis ca cancións: son historias, palabras, melodías e costumes que nos falan da vida das comunidades que nos precederon. Neles habitan a memoria dos nosos maiores, as formas tradicionais de celebrar, a riqueza da lingua galega e unha maneira propia de entender o encontro, a solidariedade e a convivencia.

Por iso, resulta fundamental recoñecer o valor das persoas maiores como informantes e transmisoras do noso patrimonio. As súas lembranzas, os seus testemuños e os cantos que conservan constitúen unha fonte insubstituíble de coñecemento. Escoitalos, recoller as súas achegas e aprender deles permite establecer unha conexión entre pasado e presente, ao tempo que se garante que este legado poida chegar ás xeracións futuras.

Desde o compromiso do Centro Modelo Ponte nas Ondas e do Equipo de Dinamización da Lingua Galega, o CEIPP da Ramallosa entende que preservar o patrimonio non significa simplemente gardalo ou lembralo, senón coñecelo, practicalo, compartilo e transmitilo.

A lingua galega convértese no vehículo natural desta transmisión, e a música tradicional, nunha ferramenta educativa de enorme valor para reforzar a identidade cultural, a creatividade, a expresión artística e o respecto pola diversidade das tradicións.

Con «Cantamos o Nadal en Galego!» queremos que o alumnado non sexa unicamente receptor dunha herdanza cultural, senón que asuma un papel activo na súa continuidade. Que descubra que tamén lle pertence, que ten a responsabilidade de coidala e que pode contribuír a mantela viva a través da súa voz, da súa participación e do seu compromiso.

Porque cada vez que unha panxoliña volve soar, cada vez que alguén canta os Reis e cada vez que unha tradición se comparte, a nosa memoria colectiva segue viva.

Na Ramallosa, cantamos o Nadal en galego para celebrar o que somos, honrar o que herdamos e transmitir ás novas xeracións o tesouro cultural que recibimos dos nosos maiores.

Porque o noso patrimonio non só se conserva: vívese, compártese e cántase. E, se o cantamos xuntos, seguirá soando sempre. 🎶